Սեբաստացի հացի պատմությունը

                    

ՄԽԻԹԱՐ ՍԵԲԱՍՏԱՑԻ ԿՐԹԱՀԱՄԱԼԻՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ-ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ 

                                        ՀԱՑԱԹԽՄԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

«Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի հացաթխման լաբորատորիան (արտադրամասը) սոսկ սննդի պատրաստման վայր չէ. այն հանդիսանում է հեղինակային կրթական ծրագրի կարևորագույն բաղադրիչներից մեկը, որտեղ իրականացվում է «ուսումնական արտադրություն» (learn-by-doing) սկզբունքը։

Այս միջավայրում լուծվում են մի շարք առանցքային մանկավարժական և ուսումնական խնդիրներ.

1. Գործնական և ինտեգրված ուսուցում (STEM մոտեցում)

Հացաթխման գործընթացը հիանալի հարթակ է տեսական գիտելիքները գործնականում կիրառելու համար։ Սովորողները տարբեր առարկաներ սովորում են հենց արտադրամասում.

• Մաթեմատիկա՝ Բաղադրիչների կշռում, հարաբերակցությունների հաշվարկ (օրինակ՝ խմորիչի, ջրի և ալյուրի տոկոսային հարաբերությունը), չափման միավորների հետ աշխատանք, ինքնարժեքի հաշվարկ։
• Քիմիա և Կենսաբանություն՝ Խմորման գործընթացների ուսումնասիրում (բակտերիաների և սնկերի դերը), ջերմաստիճանի ազդեցությունը քիմիական ռեակցիաների վրա։

2. Նախագծային ուսուցում և հետազոտական հմտություններ

Արտադրամասում աշխատանքը հաճախ կազմակերպվում է երկարաժամկետ կամ կարճաժամկետ նախագծերի տեսքով։ Երեխաները հետազոտում են՝

• Ազգային հացաբուլկեղենի տեսակները, դրանց պատմությունը և ավանդույթները (օրինակ՝ լավաշի, գաթայի պատրաստման ծեսերը)։
• Տարբեր ժողովուրդների հացերի առանձնահատկությունները։

3. Աշխատանքային դաստիարակություն և ինքնասպասարկում

Կրթահամալիրի գլխավոր խնդիրներից է սովորողին կյանքին նախապատրաստելը և անկախության սերմանումը։

• Երեխաները սովորում են սեփական ձեռքերով բարիք ստեղծել, հարգել ուրիշի աշխատանքը։
• Զարգանում է ինքնասպասարկման կուլտուրան՝ սկսած սեփական աշխատանքային տարածքը մաքուր պահելուց մինչև հիգիենայի կանոնների խիստ պահպանումը։

  

4. Ազգային մշակույթի և ծեսերի յուրացում

Հացաթխման արտադրամասը կենտրոնական դեր ունի կրթահամալիրի ծիսական օրացույցում (Թարգմանչաց տոն, Ղափամայի տոն, Հարության տոն և այլն)։

• Տոներին ընդառաջ սովորողները պատրաստում են ավանդական տոնական թխվածքներ (օրինակ՝ տարեհաց)՝ այդ ընթացքում սովորելով ազգային երգեր, ասիկներ ու օրհնանքներ։ Սա օգնում է, որ ազգային մշակույթը չլինի միայն գրքային, այլ դառնա կենդանի առօրյա։

5. Նախամասնագիտական կողմնորոշում և ձեռնարկատիրական հմտություններ

Ավելի բարձր տարիքի սովորողների (Քոլեջի ուսանողների) համար սա իրական արտադրական պրակտիկայի վայր է։

• Նրանք ծանոթանում են սննդի արդյունաբերության, սպասարկման ոլորտի հիմունքներին, մարքեթինգին (ինչպե՞ս փաթեթավորել, ներկայացնել և իրացնել պատրաստի արտադրանքը կրթահամալիրի միջավայրում)։

6. Սոցիալականացում և թիմային աշխատանք

Հաց թխելը կոլեկտիվ աշխատանք է։ Սովորողները բաժանում են դերերը (խմոր հունցող, գնդող, թխող, ձևավորող), ինչը զարգացնում է թիմում աշխատելու, միմյանց լսելու և օգնելու կարողությունը։ Այստեղ հաճախ իրականացվում է նաև ներառական կրթություն, որտեղ զարգացման առանձնահատկություններ ունեցող երեխաները հավասարապես ներգրավվում են պրոցեսի մեջ և ստանում թերապևտիկ ու սոցիալական մեծ աջակցություն։

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ 

• Արդիականությունը. Ուսումնական հաստատություններում ինքնաֆինանսավորվող արտադրական բազաների ստեղծումը: Սեբաստացիական «սովորող-արտադրող» մոդելը թույլ է տալիս պատրաստել կադրեր, որոնք տիրապետում են արտադրության ողջ շղթային՝ հումքից մինչև իրացում:
• Նպատակը. Մշակել և տեխնոլոգիապես հիմնավորել կրթահամալիրի քոլեջի «Հացատան» արտադրական գործընթացը, տեսականին և ներքին տնտեսական շղթան:
  
  

ԳԼՈՒԽ 1. ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐ. «ՀԱՑԱՏԱՆ» ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԸ ԵՎ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԸ

Արտադրամասի տարածքը (Քոլեջի լաբորատորիա) կազմակերպված է «անընդհատ հոսքի» սկզբունքով՝

[Ալյուրի պահեստ] ➔ [Մաղում / Հունցում] ➔ [Հասունացման խցիկ] ➔ [Թխման վառարաններ/Թոնիր] ➔ [Պատրաստի արտադրանքի պահեստ]

Գործնական տեխնիկական հագեցվածություն (Արտադրական հզորություն)

• Խմորհունց մեքենա. Սպիրալաձև (տարողությունը՝ 50 լիտր, մեկ հունցմամբ՝ մինչև 30 կգ խմոր):
• Հասունացման պահարան. Ջերմախոնավային ավտոմատ կառավարմամբ։
• Վառարաններ. 3 յարուսանի պոդային վառարան (քարե տակդիրով՝ ավանդական հացերի համար) և կոնվեկցիոն վառարան (բուլկեղենի համար):
  
  

ԳԼՈՒԽ 2. ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ՄԱՍ. ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ ԲԱՂԱԴՐԱՏՈՄՍԵՐ ԵՎ ՔԱՐՏԵԶՆԵՐ

Կրթահամալիրի արտադրության հիմքը ավանդական և առողջարար տեսականին է: Ստորև ներկայացված են 2 հիմնական արտադրատեսակների գործնական տեխնոլոգիական քարտեզները:

Տեխնոլոգիական քարտեզ 1. «Սեբաստացիական  հաց» (Ավանդական, առանց արհեստական թթխմորի)

• Հիմնական հումք (100 կգ ալյուրի հաշվարկով).
• Բարձր կամ 1-ին սորտի ցորենի ալյուր՝ 100 կգ
• Բնական հեղուկ թթխմոր (закваска)՝ 20 կգ
• Ջուր (ջերմաստիճանը՝ $30\text{--}32^\circ\text{C}$)՝ 60 լիտր
• Աղ՝ 1.5 կգ

Գործնական գործընթաց. Հունցում խմորհունցում (12 րոպե) ➔ Առաջնային ֆերմենտացում սենյակում (90 րոպե, 1 «լցնումով») ➔ Գունդավորում (450 գ) ➔ Վերջնական հասունացում հասունացման պահարանում (40 րոպե) ➔ Թխում պոդային վառարանում։

Տեխնոլոգիական քարտեզ 2. «Ծիսական Կլոր Գաթա» (Կրթահամալիրի օրացուցային տոների համար)

• Խմորի բաղադրություն (50 հատ գաթայի հաշվարկով, յուրաքանչյուրը 300 գ).
• Ալյուր՝ 10 կգ, Կարագ/Մարգարին՝ 3 կգ, Շաքարավազ՝ 2.5 կգ, Կաթ/Մածուն՝ 4 լիտր, Ձու՝ 20 հատ, Խմորիչ՝ 200 գ:
• Խորիզի (միջուկի) բաղադրություն.
• Ալյուր (բոված)՝ 2 կգ, Շաքարավազ՝ 2 կգ, Հալած յուղ՝ 1.5 կգ, Վանիլին՝ 5 փաթեթ:

ԳԼՈՒԽ 3. ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՄՈԴԵԼ ԵՎ ԼՈԳԻՍՏԻԿԱ (B2B ՆԵՐՔԻՆ ՇՈՒԿԱ)

Արտադրությունը գործում է «զրոյական կորստի» (Zero Waste) ռազմավարությամբ, քանի որ սպառման շուկան ամբողջությամբ կանխատեսելի է:

Սպառման ներքին կառուցվածքը

[Քոլեջի «Հացատուն»]
       │
       ├──➔ 5 Հիմնական դպրոցներ (Ամենօրյա ճաշացուցակի հաց)
       ├──➔ Նախակրթարաններ / Մանկապարտեզներ (Փափուկ բոկոններ, բուլկեղեն)
       ├──➔ Քոլեջի և Ավագ դպրոցի Սննդի կետեր (Պիտա հացեր, կրուասաններ)
       └──➔ Ուրբաթօրյա տոնավաճառներ (Ծիսական գաթաների վաճառք ծնողներին)

Ինքնարժեքի և ֆինանսների կառավարում (Օրինակ)

• Պատվերի համակարգ. Յուրաքանչյուր ստորաբաժանում նախորդ օրը մինչև ժամը 16:00-ն էլեկտրոնային եղանակով ներկայացնում է հաջորդ օրվա հացի ճշգրիտ քանակը (օրինակ՝ Արևմտյան դպրոց՝ 40 մատնաքաշ, Հյուսիսային դպրոց՝ 35 և այլն):
• Օպտիմալացում. Արտադրամասը չի աշխատում «պահեստի համար»: Սա բացառում է հացի չորացումը, հետվերադարձը և փչացումը, ինչը սովորական հացի գործարանների ամենամեծ ծախսատար հոդվածն է (մոտ 10-15% կորուստ):

Տեսանյութեր հացաթխման լաբորատորիայից